Başlangıç

Kategori: Roman

Kitabın arka kapak yazısı.

Kim olursan ol, neye inanırsan inan, Çok yakında her şey değişecek...

Genç adam, aniden üç büyük dinin temsilcilerine döndü. “Şaşırtıcı bulacağınızı tahmin ettiğim bilimsel bir buluşum sebebiyle bugün buradayım. İnsanlık deneyimimizin en temel iki sorusuna cevap bulma ümidi ile yıllardır peşinden koşuyordum. Bu bilginin tüm inananları derinden etkileyeceğine inanıyorum. Nasıl desem, ‘yıkıcı’ diye tanımlanabilecek bir değişikliğe sebep olabilir. Birazdan görecekleriniz, dünyayla paylaşmayı umduğum sunumun kaba bir kesiti. Fakat bunu yapmadan önce dünyanın en etkili din adamlarına danışmak, en çok etkilenecek kişilerce nasıl algılanacağını öğrenmek istedim.” Piskopos, haham ve ulema birbirlerine baktılar, sıkılmış görünüyorlardı. Piskopos, “İlginç bir girizgâh Bay Kirsch. Bize gösterecekleriniz dünya dinlerinin temelini sarsacakmış gibi konuşuyorsunuz," dedi.

Genç adam kutsal metinlerin saklandığı bu eski mahzende etrafına baktı. Temellerini sarsmayacak, yıkacak, diye düşündü. Din adamları üç gün içinde bu sunumu bir etkinlikle insanlara duyuracağını bilmiyorlardı. Bunu yaptığında tüm insanlar, dini öğretilerin gerçekten de ortak bir noktası bulunduğunu anlayacaklardı: Hepsinin tümden yanlış olduğunu...

Nereden geldik? Nereye gidiyoruz? İnsanoğlunun var olduğu günden beri cevabını bulmaya çalıştığı bu temel soruya cevap bulma iddiasındaki bir fütüristin tam da keşfini açıklayacağı gece her şey trajik bir biçimde karanlığa gömülür. Eski öğrencisinin sunumuna davetli olan Simgebilim Profesörü Robert Langdon söz konusu keşfi öğrencisinin anısına dünyaya duyurmaya karar verir. Ancak, kendisini bekleyen şifrelerden, acı sürprizlerden ve ölümcül fanatiklerden habersizdir...

 

Edmond Krisch, evrenin başlangıcına dair bütün dinlerin verdiği yanıtları boşa çıkaracak bir açıklaması olduğunu belirtir. Görüşlerini önce üç büyük dinin önde gelen kişilerinden birer temsilciyle, bir piskopos, bir haham ve bir İslâm âlimiyle paylaşır. Sonra, evrenin varoluşuna ilişkin açıklamasını, yapay zekâ üretme düzeyinde hakim olduğu bilgisayar dünyasının olanaklarını kullanarak tüm dünyayla da paylaşmak ister… ve olaylar gelişir.

Başlangıç

Guggenheim Müzesi (Bilbao)… Dünya, “Nereden geldik? Nereye Gidiyoruz?” sorularının yanıtına davetli…

Başlangıç, bilimin, sanatın ve dinin baktığı ufuklarda T=0  noktasının nasıl göründüğüne dair keyifli bir okumaya davet gibi duruyor.

Krisch’in tartışmaya açtığı konu: Bilim mi din mi? Başlangıç romanı nereden gelip nereye yol alındığına dair bir yanıt ararken, bu iki alan kendiliğinden sürece dahil oluyor. Robert Langdon için bu sorunun yanıtı nettir: Bilim ve din, birbirlerini engellemez. Langdon’ın Harvard’dan öğrencisi dahi Edmond Kirsch farklı düşünür: Dinler, nereden gelindiği sorusuna mitlerle yanıtı bulmuş ama bir hükmü yoktur. Kirsch’e göre, nereden gelindiğine ve nereye yol alındığına yanıt verecek tek yetkin alan bilimdir. Romanın omurgasını yönlendiren güçler savaşı da onun radikal çıkışlarıyla bağlantılıdır.

Bu arada;

“Evet! Bu iki gizem insanlık deneyiminin kalbinde yer alıyor. Nereden geliyoruz? Nereye gidiyoruz? İnsanlığın başlangıcı ve kaderi. Bunlar evrensel gizemler.” Gözlerini kısan Edmond, Langdon’a beklentiyle baktı.

‘Robert, yaptığım buluş… her iki soruyu da açıkça cevaplıyor.’

Bir açıklama var, sürprizli bir son da… Kitapta da bahsi geçen Uzay:2001 filmini yıllar önce izlediğimde, giderek yaklaşan ışık huzmesiyle birlikte evrenin sırrını öğreneceğim sanmıştım, ne uzun bir sahneydi! Aynı efekti, Başlangıç romanı da veriyor. Bulacağınız nedir? Ne aradığınıza bağlı… Başından sonuna, roman sorar, okur beyin jimnastiği yapar: Din mi bilim mi, hem din hem bilim mi… Geleceğin yanıtını en iyi hangisi verir, yan yana mı yürür, yan yana yürümeli midir, birbirinden bağımsız mı ilerler, birbirini besleyen yanları var mıdır? Olayların akışı da bu sorulara verilen yanıtlar da sürükleyici…

yapay-zeka bilim demişken, gelinen noktadan gidilen noktaya doğru yabana atılmayacak bir üretim nesnesi: yapay zekâ   Edmond Kirsch tarafından üretilen, yazılımlarıyla yapay zekânın ulaştığı sınırları gösteren bilim ve teknoloji şöleninde, basbayağı bir roman kişisi olarak yerini alan Winston’ı da atlamamak lazım. Zeki, kültürlü, espri bile yapabilen, duygusuz ama karar verme yetisine sahip olan Winston, bakalım size de Putin‘in geçenlerde kullandığı iki cümleyi hatırlatacak mı? Putin’le Yandex kurucularından Arkady Volozh arasında geçen konuşmadan:

-“Bizi ne zaman yemeye başlayacaklar?

-“Umarım asla. Robotlar ve yapay zekalar bizden bir şeyleri daha iyi yapan ilk makineler değiller. Kepçe’de bizim kürekle kazmamızdan daha iyi iş çıkarıyor ancak bizi yemeye çalışmıyor.

-Onlar düşünmüyorlar.

bilişim ve iletişime bir çift laf…

Bil- ve ilet- eylemlerinin bilişim ve iletişim sektörlerindeki hemen tüm karşılıklarının izini Başlangıç romanının sahiden nefessiz okutan sayfalarında yan ürün olarak sürmek de mümkün: Haberi bulma, yorumlama, amaca uygun üretme veya yeniden üretme, sunma; sunum araçları, blog ve haber sitelerinin ziyaretçi çekme taktikleri, internetin görünür ve karanlık yüzleri, yapay zekanın erişim alanları; bilgiyi tüketen son kullanıcıların bir ölü başında fotoğraf çekip yayma ve beğeni alma güdüsündeki acımasızlık ile yazmak ve yaymak için yaşanır hale gelişteki ilkellik yahut en basitinden sosyal medyanın akan iletilerini kaçırmak istemezken hayatın kaçtığını göremeyişteki gaflet… Hemen tamamına ince dokunulmuş satırlar…

kitabın sürprizi: william blake…

Üçüncü günün sonunda romanı bitirince gördüm ki ilk günün okumasındaki çağrışımlara gelesiye, Başlangıç’ta Edmond Krisch’e hatta olay akışına yön veren epeyce bir kitap ufku varmış değinilecek:

Ancient of Days (William Blake)

Edmond Krisch’e ait kütüphanede, dipnotla Türkçede de yayınlandığı belirtilen, hemen tümü, evrenin varoluş hikâyesini din odaklı açıklayan görüşleri tartışmaya açan bir dolu kitap adı sıralanır. Onlar bir yana, “Tanrı” ile derdi olan iki ünlü isim, Nietzche ve William Blake, özellikle de çizimleri ve şiirleriyle Blake, romanın ilerleyen sayfalarında kilit özellik taşımakta… Tam içimden, bu kadar evrensel bir tema için Shakespeare neden hatırlanmaz ki diye geçirmiştim ki başka bir kilit noktada Shakespeare bahçesiyle karşılaştım. Fareler ve İnsanlar (John Steinbeck) ile Frankestein (Mary Shelley) da okurları kendi duraklarında bekler. Hepsinin akıştaki yeri, uyandırdığı merakı ve keyif de okurlara kalsın deyip keseyim.

bir roman, birkaç çağrışım…

Dan Brown kitaplarını seviyorum; polisiyenin sürükleyiciliğinden keyif alıyorum, uzak geçmişe dair mitolojik ayrıntılar öğreniyorum yahut bildiklerimi tazeliyorum, hemen her satırı eylemlilik içerdiği için beynim aynı anda hareketli bir filmi de çekiveriyor. Kilise, kütüphane, müze ve –bu romanla İspanya’yı da ekleyelim– Dan Brown adları yan yana geliyorsa, sanat tarihinde de esaslı bir genel kültür turuna hazırsınız demektir.

Sagrada Familia… Gaudi’siz bir Barselona ve Başlangıç düşünmek zor

Başlangıç romanı bunların yanına başka çağrışımları da ekledi. Dan Brown bu romanlardan esinlendi şeklinde bir başlıktan ziyade, geçmiş okumaların kendini hatırlatması diyelim:

Görkemli bir manastırla açılan roman, manastıra giden adamın izlenimleri ve din çevrelerini rahatsız edecek bir gerçeğin öğrenilmemesi için işlenen bir cinayet… Daha manastır betimlemesiyle okumaya eşlik etmeye başlayan Gülün Adı (Umberto Eco).. O romanda da, Hz.İsa’yı çarmıha geren zihniyetin günahını çekmeye ve hiç dinmeyecek bir acıya yazgılı Hristiyan dünyanın, Aristo’nun bir kitabında gülmeye dair ve gülmeyi öven satırlarından haberdar olmaması için işlenen cinayetler dizisi vardı.

 

Montserrat Manastırı ve Dağı (Barselona)… Domino taşları misali bir sürecin başladığı yer… 

Cinayet mahallinde bulunan özgür ruhlu hatun, Prens Julian’ın nişanlısıdır ve Julian’ın kafası karışıktır. Devlet işlerine piskoposun müdahale gücünden rahatsız olan Komutan Diego Garza ile Julian’ın yıllarca öğretmenliğini de yapmış Piskopos Valdespion arasındaki yönetim erkine dair varlık mücadelesi, hem de bunun Julian’ın gözü önünde gerçekleşmesi, Kırmızı ve Siyah (Stendhal) romanında, kendi geleceğini ararken askeriye ile kilise arasında gel git yaşayan Julien Sorel’in hikâyesini hatırlattı.

 

Semavî ve diğer tüm dinlerin reddiyesine dayalı iddianın açıklandığını ve savunulduğu sayfaları okurken yandan eşlik eden iki kitap: Kabil (Saramago) ve Empati (Adam Wafer). Empati cinayet organizasyonunda da aklımdan geçmedi değil…tahlil yok ama tasvirler cezbedici

 

Dan Brown romanlarında, hemen hiç, herhangi bir ruhsal çözümlemeye yer vermiyor. Kişilerin olaylarla biçimlenen hayatlarını veya etkilenen ruhlarını yine olayların içinde görmek mümkün. Yazar,  Buna karşılık, romanın başında da belirttiği üzere tümü gerçek olan mekânları o kadar ayrıntılı ve o kadar görmeye özendirecek biçimde anlatıyor ki kitabı o mekânlarda okumak yahut yeni bir yaz seyahat planı yapmak geliyor içinizden. Bu roman da İspanya’ya davet tadında…

 

*** Dan Brown, Başlangıç, Altın Kitaplar, Ekim 2017 (çeviren: Petek Demir İncek)

 

Kitap hakkında soru sor

Yorumlar